Wyposażenie toalet szkolnych – nowe przepisy i wymogi sanitarno-higieniczne

Jakie wyposażenie sanitarne i higieniczne jest obowiązkowe, a co stanowi „jedynie” miły dla uczniów dodatek? Jakie przepisy prawne określają, co powinno znaleźć się w KAŻDEJ łazience szkolnej? Czy szkoły powinny mieć toalety dla niepełnosprawnych, nawet jeśli nie ma takich uczniów? Jakie są wymogi sanitarno-higieniczne co do liczby toalet? Czy estetyczne wyposażenie toalet dla dzieci jest ważne? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań poznasz w tym artykule.

Wyposażenie łazienek szkolnych według najnowszych przepisów 2024

Od 11 lipca weszły w życie nowe zasady dotyczące wyposażania toalet w szkołach oraz innego rodzaju placówkach edukacyjnych (co ważne: na każdym szczeblu edukacji). Można więc powiedzieć, że „od września”, bo wtedy większość dzieci wraca do szkół, wyposażenie toalet szkolnych będzie musiało składać się przede wszystkim z:

• mydła,
• ręczników papierowych lub suszarki do rąk,
• papieru toaletowego.

To jednak nie wszystko. Szkoły i inne placówki edukacyjne będą zobowiązane także do zapewnienia uczniom także ciepłej i zimnej bieżącej wody. Przepisy dotyczą zarówno placówek publicznych jak i tych niepublicznych. Wcześniej już taka ustawa była, ale nie zawierała ona precyzyjnych wytycznych (czyli jakie dokładnie środki higieny osobistej powinna zapewnić), przez co szkoły mogły interpretować je dowolnie (np. uważając, że papier toaletowy wystarczy do wszystkiego). W osobnej ustawie zawarto także wymogi dotyczące pisuarów, toalet, umywalek itd. (ich liczby oraz wysokości montażu). Jakie placówki są zobowiązane do przestrzegania powyższych przepisów?

• przedszkola,
• szkoły na każdym szczeblu edukacji (czyli szkoły podstawowe, średnie: licea, technika, szkoły branżowe, uczelnie wyższe, szkoły specjalne),
• placówki oświatowo-wychowawcze,
• centra kształcenia ustawicznego,
• ośrodki szkolno-wychowawcze
• oraz wszystkie inne niewymienione do tej pory jednostki organizacyjne wymienione w przepisach Prawa oświatowego.

Przepisy dotyczące wyposażenia toalet szkolnych – treść ustawy 2024

Warszawa, dnia 26 czerwca 2024 r.

Poz. 933

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI*

z dnia 13 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750 i 854) zarządza się, co następuje: § 1. W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z 2020 r. poz. 1604) w § 8 ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. W pomieszczeniach sanitarnohigienicznych zapewnia się ciepłą i zimną bieżącą wodę oraz środki higieny osobistej, w szczególności: 1) mydło do rąk; 2) ręczniki papierowe lub suszarki do rąk; 3) papier toaletowy.”. § 2. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Minister Edukacji: B. Nowacka *Minister Edukacji kieruje działem administracji rządowej – oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji (Dz. U. poz. 2717).

Wymogi wobec szkolnej toalety – jak to wyglądało w poprzednich latach?

Wcześniej posługiwano się rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z dnia 22 stycznia 2003 r.). Była w nim mowa także o tym, by urządzenia sanitarno-higieniczne były utrzymane w czystości i w stanie pełnej sprawności technicznej.[1] Ponadto odpowiednie wyposażenie łazienki szkolnej to także:

• wentylacja spełniająca wymagania przepisów rozporządzenia,
• antypoślizgowa podłoga,
• odpowiednie wymiary kabiny WC,
• prawidłowa wysokość montażu umywalek, toalet i pisuarów,
• co najmniej jedna umywalka na 20 osób,
• co najmniej jedna miska ustępowa (toaleta) i jeden pisuar na 30 mężczyzn/chłopców,
• co najmniej jedna miska ustępowa na 20 kobiet/dziewcząt

Szkoły powinny mieć toalety dostępne na każdej kondygnacji. Ponadto na kondygnacjach dostępnych dla osób niepełnosprawnych powinny także być pomieszczenia higieniczno-sanitarne, czyli toalety, spełniające specjalne wymogi:

• odpowiednia przestrzeń manewrowa,
• bezpieczne komponenty, np. poręcze,
• drzwi bez progów (nie tylko do pomieszczenia, ale także na trasie do niego, czyli np. w salach lekcyjnych). [2, 3]

Dodatkowo podczas pandemii w 2020 roku weszły przepisy, które miały zapobiegać rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. W tym przypadku przepisy wykluczały stosowanie suszarek do rąk, które jednak w 2024 roku wróciły (a przez ten czas nadal były obecne w szkołach).

Dobrze wyposażone toalety szkolne – jak powinny wyglądać?

Przepisy prawne mówią także o tym, jak powinny być zaprojektowane toalety w szkołach (czyli jakie powinny mieć wymiary, ile powinno ich być i co powinno się w nich znajdować). Nie są one jednak wszystkim, czym powinniśmy kierować się przy projektowaniu szkolnej łazienki. Dobrą praktyką jest także tworzenie w łazienkach przyjaznego otoczenia. To szczególnie ważne w szkołach podstawowych i przedszkolach. Dzięki kolorowym ścianom, obrazkom czy plakatom, dzieci poczują się tam po prostu lepiej i będą z toalet częściej korzystać. Można wykorzystać także kolorowe ścianki działowe, estetyczne i kolorowe akcesoria czy atrakcyjne dla dzieci środki higieniczne (np. mydło w piance zamiast mydła w płynie oraz specjalne dozowniki do mydła). Na tym początkowym etapie edukacji całe, estetyczne wyposażenie toalet szkolnych powinno zachęcać do korzystania z niego. To pozwoli na zachowanie odpowiedniego poziomu higieny. Pamiętajmy: brudowi, papierowi toaletowemu na podłodze, nieprzyjemnemu zapachowi i braku mydła mówimy stanowcze NIE. PS W łazienkach dla starszych dzieci, młodzieży czy studentów też nie musi być szaro, buro i ponuro. Tchnijmy w nie odrobinę życia, a wszystkim będzie żyło się lepiej.

Liczba toalet w szkołach – ile toalet powinno być w szkole?

Jak wcześniej wspomnieliśmy, istnieją specjalne wymogi dotyczące liczby toalet. W każdej szkole powinny być:

• co najmniej jedna umywalka na 20 osób,
• co najmniej jedna miska ustępowa (toaleta) i jeden pisuar na 30 mężczyzn/chłopców,
• co najmniej jedna miska ustępowa (toaleta) na 20 kobiet/dziewcząt.

W praktyce oznacza to, że jeśli do szkoły uczęszcza 1000 uczniów, to średnio powinno być:

• 25 kabin z toaletami dla dziewcząt (zakładając, że stanowią one połowę uczniów),
• 17 pisuarów i 17 kabin z toaletami dla chłopców.

Za to w przeciętnej podstawówce, w której w każdym roczniku są dwie klasy po 25 uczniów (czyli uczy się tam 400 osób) powinno znaleźć się:

• 10 kabin z toaletami dla dziewcząt,
• 7 pisuarów i 7 kabin z toaletami dla chłopców.

To zapewnia komfort korzystania z toalet (uczniowie często rezygnują np. z umycia rąk, bo przerwa się już skończyła i nie zdążyli tego zrobić lub w ogóle nie zdążają skorzystać z kabiny). Choć przepisy mówią o CONAJMNIEJ takich liczbach, najczęściej kabin sanitarnych jest mniej.

Toalety dla niepełnosprawnych – wymóg czy dodatek?

Toalety dla niepełnosprawnych muszą znajdować się w każdym budynku użyteczności publicznej, w tym w szkołach. Jeśli nie ma w niej uczniów czy nauczycieli niepełnosprawnych, można przymknąć oko na to, że WC dla niepełnosprawnych znajduje się tylko na parterze i jest jedno. Przepisy mówią jednak o tym, że szkoły powinny mieć toalety dla niepełnosprawnych na każdej kondygnacji, do której mają oni dostęp. W praktyce oznacza to, że jeśli jest choć jeden niepełnosprawny uczeń, a w szkole jest winda, powinien mieć on możliwość skorzystania z toalety na każdym piętrze, na którym może opuścić windę. Ważne jest także to, że dla niepełnosprawnych wyposażenie łazienek będzie nieco inne, ponieważ musi zawierać dodatkowo chociażby poręcze oraz lustra powieszone pod odpowiednim kątem. Dbanie o takie „szczegóły” znacznie zwiększa komfort korzystania z toalet.

Projektowanie toalet szkolnych – o czym trzeba pamiętać?

Papier toaletowy i miski ustępowe czy pisuary to nadal nie wszystko. Sanepid określił, na jakich wysokościach powinny być zamontowane poszczególne elementy wyposażenia pomieszczeń sanitarnych i tego także trzeba się trzymać.

• toalety dla dzieci w wieku 7-11 lat powinny być zamontowane na wysokości ok. 35 cm, a dla dzieci w wieku 12-15 lat – 42 cm,
• wymogi dotyczące pisuarów: dla dzieci w wieku 7-11 lat powinny być zamontowane na wysokości ok. 50 cm, a dla dzieci w wieku 12-15 lat – 57 cm,
• wymogi dotyczące umywalek: powinny znajdować się na wysokości ok. 65-75 cm dla dzieci w wieku 7-11 lat oraz na wysokości 75-82 cm dla dzieci w wieku 12-15 lat,
• wymiary kabiny WC w szkole to zaś: MINIMUM 150 cm długości i 100 cm szerokości. Ścianki oddzielające kabiny powinny mieć ok. 200 cm wysokości,
• pomieszczenia powinny mieć otwory wentylacyjne, które zapewnią optymalny przepływ powietrza.

Ponadto wszelkie elementy wyposażenia łazienki powinny być łatwe do utrzymania ich w czystości (czyli papier toaletowy nie może leżeć na podłodze. Powinien być do niego dozownik lub chociaż półeczka). Przepisy nie mówią o tym, jak wysoko powinny znajdować się dozowniki ręczników papierowych (a jeśli ich nie ma, to chociaż pojemniki na ręczniki), mydło czy suszarki do rąk. Warto dostosować je do wzrostu dzieci (pamiętajmy, lepiej dać za nisko niż za wysoko. Wyższa osoba może się schylić, a niska nie skorzysta wcale, bo po prostu nie dosięgnie). Dzieci korzystające z toalet powinny czuć się bezpieczne. Nie może dojść do sytuacji, w której drzwi się zatrzasną, a dziecko nie będzie potrafiło opuścić kabiny. Dlatego warto korzystać np. z zamko-pochwytów, które wystarczy przesunąć, by drzwi pozostały zamknięte (i tak samo należy postąpić, by je później otworzyć). Dodatkowo drzwi powinno dać się otworzyć od zewnątrz, np. w sytuacji awaryjnej. Ważne jest też to, by regularnie przeprowadzać inspekcję kabin sanitarnych w celu sprawdzenia, czy wszystkie systemy chodzą lekko i bezproblemowo. Oprócz tego w każdej toalecie publicznej (czyli szkolnej też!) powinna być antypoślizgowa podłoga, dzięki której dzieci nie przewrócą się nawet wtedy, gdy będzie mokro od rozchlapanej wszędzie wody (drugą kwestią jest częste sprzątanie łazienek).

Wyposażenie sanitarne toalet w szkołach – wytyczne sanitarne dla szkół

Wysokość montaży toalet czy umywalek to nadal nie wszystko. Szkoły powinny mieć toalety z łatwą do utrzymania w czystości armaturą. Dobrym pomysłem są tu np.:

• bezrantowe miski toaletowe (pod kołnierzem nie będzie gromadzić się niepotrzebny brud),
• owalne umywalki (w tych kanciastych w rogach zbiera się brud, wilgoć i pleśń),
• antybakteryjna powłoka,
• sanitariaty ze stali nierdzewnej,
• bezdotykowa armatura.

Toalety muszą też być bezpieczne, a więc:

• nie zawierać kantów (mowa tu o umywalkach, dozownikach, suszarkach do rąk, wszelkiego rodzaju pojemnikach itd.),
• posiadać wolno opadające deski, którymi młodsze dzieci nie zrobią sobie krzywdy,
• toalety dla starszych dzieci powinny być odporne na uszkodzenia (czyli powinny zawierać m.in. ukryte mocowania, blokady),
• powinny być regularnie sprawdzane, czyli osoba odpowiedzialna powinna sprawdzić, czy nie ma wystających elementów, np. śrubek, pękniętych kafelków i innych uszkodzeń.

Higieniczne wyposażenie toalety szkolnej – czy papier toaletowy, ręczniki papierowe lub suszarki do rąk i mydło to wszystko?

Korzystanie ze sprzętów znajdujących się w szkolnych łazienkach nie powinno być problematyczne. Dziecko, nawet to młodsze, ma wejść do toalety, zaspokoić swoje potrzeby fizjologiczne, a później umyć i osuszyć ręce i wyjść. Dopuszczalne jest przeprowadzenie pierwszego dnia lekcji, podczas której dzieci nauczą się korzystania np. z suszarki do rąk (warunek jest taki, że po jednym takim instruktażu dziecko będzie umiało poradzić sobie samo). Możemy też wykorzystać piktogramy, ilustracje i instrukcje słowne (dopasowane oczywiście do wieku dziecka). Jeśli szkoła zapewnia automatyczny dozownik ręczników papierowych, możemy umieścić na nim kolorowy obrazek, pokazujący, że wystarczy podłożyć dłonie pod dozownik, a ręcznik papierowy sam się pojawi. Dostęp do ciepłej wody powinien być zapewniony stale (tak samo jak zimna, ale z tą przeważnie nie ma problemów). Jej temperatura powinna wynosić 35-40 stopni (niedopuszczalna jest gorąca woda, którą dzieci mogą się poparzyć). Dobrym pomysłem jest wykorzystanie kranów z czujnikiem – nie trzeba wtedy włączać wody samodzielnie (bezdotykowa armatura oraz ergonomiczne umywalki sprawią, że niższe dzieci nie będą się denerwować, że nie sięgają do włącznika, bo wystarczy im podłożenie dłoni pod kran, który znajduje się kilka-kilkanaście centymetrów bliżej). Pamiętajmy także, że jedna umywalka to zdecydowanie za mało, przy czym odstępy między nimi powinny umożliwić swobodne korzystanie.

Akcesoria łazienkowe w toaletach szkolnych

Dzieci i młodzież często skarżą się na nieprzyjemny zapach w toaletach. W każdej szkole powinny więc być specjalne wkłady (do toalet lub pisuarów), które będą niwelować brzydkie zapachy oraz wentylacja, która zapewni przepływ powietrza. Miło byłoby, gdyby w toaletach były dostępne także spraye neutralizujące brzydkie zapachy. Wtedy dzieci chętniej będą załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne w szkole zamiast trzymać je do domu (to może być niebezpieczne dla zdrowia, ale wstyd często jest silniejszy od racjonalnych argumentów). W kabinach sanitarnych powinny znajdować się także:

• wieszaki łazienkowe, na których dzieci i młodzież mogą powiesić plecaki (stawianie ich na podłodze nie jest higieniczne),
• szczotki do toalet,
• kosze na śmieci (szczególnie w kabinach damskich, ale i w męskich nie zaszkodzą),
• dozowniki papieru toaletowego (umówmy się, to bardziej higieniczne rozwiązanie).

W łazience ogólnie powinny znaleźć się także:

• lustra (każdemu z nas zdarzyło się ubrudzić na twarzy, a dodatkową sprawą jest to, że dzieci z aparatami ortodontycznymi muszą myć zęby po każdym posiłku i sprawdzać, czy w aparacie nie zostały resztki jedzenia),
• kosze na śmieci,
• ręczniki papierowe w dozownikach,
• wieszaki na plecaki czy bluzy.

Gdyby szkoły pamiętały o tym wszystkim (a przecież nie jest to coroczny wydatek, ponieważ większość z tych sprzętów i akcesoriów służy przez wiele lat), dzieci chętniej korzystałyby z łazienek, a co za tym idzie – poziom higieny w szkołach byłby wyższy, a wskaźnik zachorowań – niższy.

Przypisy:

[1] https://www.portaloswiatowy.pl/bezpieczenstwo-w-szkole/rozporzadzenie-ministra-edukacji-narodowej-i-sportu-z-31-grudnia-2002-r.-w-sprawie-bezpieczenstwa-i-higieny-w-publicznych-i-niepublicznych-szkolach-i-placowkach-tekst-jedn.-dz.u.-z-2020-r.-poz.-1604-4258.html#c_0_k_0_t_0_d_0_r_1_o_0_a_0_g_8_u_1_p_0_l_0_i_0 (dostęp z dnia 28.08.2024)

[2] https://www.portaloswiatowy.pl/bezpieczenstwo-w-szkole/rozporzadzenie-ministra-infrastruktury-z-12-kwietnia-2002-r.-w-sprawie-warunkow-technicznych-jakim-powinny-odpowiadac-budynki-i-ich-usytuowanie-tekst-jedn.-dz.u.-z-2022-r.-poz.-1225-9763.html#c_0_k_0_t_0_d_3_r_6_o_0_a_0_g_84_u_2_p_0_l_0_i_0 (dostęp z dnia 28.08.2024)

[3] https://www.portaloswiatowy.pl/bhp-w-szkole/ile-umywalek-w-szkolnej-toalecie-22320.html (dostęp z dnia 28.08.2024)